Emrullah Ayan, İLKAV Cuma Konferansında, “Kur’an’da Yeis Kavramı ve Mü’minin Umut Bilinci” konulu bir sunum yaptı.
Ayan, konferansında şu konulara değindi: İslâm düşüncesinde önemli ahlaki ve psikolojik kavramlardan biri olan “yeis”, kişinin Allah’ın rahmetinden ümidini kesmesi anlamına gelir. Kur’an’da birçok âyette bu konu ele alınmış, özellikle mü’minlerin ümitsizliğe kapılmamaları gerektiği vurgulanmıştır. Yeis, sadece bireysel bir ruh hâli değil, aynı zamanda insanın Allah tasavvuru ve iman anlayışıyla yakından ilişkili bir durumdur. Kur’an’da yeis kavramı en açık şekilde Yusuf: 87’de ifade edilir. Hz. Yakup, oğullarını Hz. Yusuf’u ve kardeşini araştırmak üzere gönderirken onlara, “Allah’ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Çünkü Allah’ın rahmetinden ancak kâfirler topluluğu ümit keser.” diye nasihatte bulunur. Bu âyet, ümitsizliğin mü’minin bir vasfı olmadığını açıkça ortaya koymaktadır. İnsan yaratılışı gereği kendisine fayda sağlayan şeyleri ister ve sahip olduğu nimetlerin devamını arzu eder. Ancak karşılaştığı sıkıntılar, kayıplar ve imtihanlar karşısında bazen karamsarlığa kapılabilir. Kur’an’da, insanın kendisine bir zarar dokunduğunda hemen ümitsizliğe düştüğü belirtilir. Bu, insanın zayıf yönlerinden biridir. Bununla birlikte mü’min, yaşadığı geçici karamsarlığı imanının ve Allah’a olan güveninin önüne geçirmez. Kur’an’a göre insanın nefsinde hem takva hem de fücur eğilimi bulunmaktadır. Kişi hangi yönünü beslerse o yönü hayatında etkili olur. Mü’min, takvayı ön plana çıkararak Allah’a yönelir; hata yaptığında ise hatasında ısrar etmek yerine tövbe eder. Bu nedenle mü’minde görülebilecek geçici ümitsizlik hâli kalıcı bir karakter özelliğine dönüşmez. Kalıcı yeis, Allah’ın rahmetini ve hikmetini gereği gibi kavrayamayan kimselerin özelliğidir. Allah’ın rahmeti konusunda Kur’an son derece umut verici mesajlar içerir. Zümer: 53. âyetinde, “Ey kendilerine karşı aşırı giden kullarım! Allah’ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin.” buyrularak günahkâr kullara bile tövbe kapısının açık olduğu bildirilmiştir. Bu âyet, hiçbir günahın Allah’ın rahmetinden daha büyük olmadığını gösterir. İnsan ne kadar hata işlerse işlesin samimi bir tövbeyle Rabbine yöneldiğinde affedilme ümidi taşımalıdır. Mü’minin hayatında korku ve ümit dengesi önemlidir. İslâm âlimleri bu dengeyi “havf ve reca” kavramlarıyla ifade etmişlerdir. Mü’min bir yandan işlediği hatalardan dolayı Allah’ın hesabından korkarken, diğer yandan O’nun sonsuz rahmetine güvenerek umut içinde yaşar. Bu denge kişiyi ne umursamazlığa ne de karamsarlığa sürükler. Sonuç olarak yeis, insanı hareketsizlik, karamsarlık ve manevi çöküşe sürükleyen olumsuz bir duygudur. Kur’an’ın öğrettiği mü’min ise zorluklara sabreden, Allah’ın rahmetine güvenen, hiçbir zaman umudunu kaybetmeyen insandır. Mü’min, yaşadığı sıkıntılar ne kadar ağır olursa olsun Allah’ın yardım ve rahmetine olan inancını korur. Çünkü İslâm’ın temel mesajlarından biri, karanlığın ardından mutlaka bir aydınlığın geleceği ve Allah’ın rahmetinin her şeyi kuşattığı gerçeğidir.
