İLKAV Cuma Konferansında Ömer Karakaş, “Nefis Tezkiyesi ve İradeyi Güçlendirme” başlıklı bir sunum yaptı.
Karakaş sunumunda kısaca şu hususları anlattı: Nefis tezkiyesi (nefsi arındırma, kötü karakter ve davranışlardan temizleme) Kur’an’ın açıkça farz kıldığı, fakat modern İslami uyanış sürecinde çoğu zaman ihmal edilen bir konudur. Düşünmek, tefekkür etmek ve Kur’an’ı anlamak farz kabul edilirken; bu düşüncelerin amele dönüşmesini sağlayan nefis tezkiyesi geri planda kalmıştır.
Oysa imtihanın merkezinde, insanın kendisini Allah’a ne ölçüde teslim edeceği esastır ve bu teslimiyet nefis tezkiyesinden geçer. Tezkiye edilmemiş bir nefis, Allah’a kullukta direnir; ibadetleri sekteye uğratır, takvayı zorlaştırır. Şems suresi, tezkiye olmadan kurtuluşun (felah) olmayacağını bildirir.
Nefis, düşman değildir ama masum da olmayan; zaaflarımızı bilen kurnaz bir satıcı gibidir. En büyük taktiği, dikkati kendisinden uzaklaştırmaktır. Dış dünyaya yöneltir: “Zaten İslâm için çalışıyorsun”, “başkalarının hataları daha büyük” gibi bahanelerle iç muhasebeyi engeller. Ayrıca kolay olanı seçtirir; ruhsatlarla avutur, azameti unutturur, nassları işine geldiği gibi yorumlattırır ve zaaflarımızı normalleştirip kulluk çıtasını düşürür.
Çözüm olarak güçlü bir nefis bilinci tesis etmek gerekir. Bunun için: “Ben” ile “nefis”i ayırmak, karar anlarında “Allah benden şimdi ne isterdi?” sorusunu sormak, iradeyi yönlendirenin “nefis” mi “ben” mi olduğunu teşhis eden bir iç muhasebe geliştirmek gerekir.
Psikolojinin sunduğu pratik stratejiler de sürece dâhil edilmelidir: Dikkati bilinçle yönlendirme, çevreyi kontrol etme, ‘eğer şu olursa bunu yapacağım’ şeklinde uygulama niyetleri kurma, duyguları yönetme, küçük adımlarla sürekli ilerleme, dürtü ile eylem arasına bilinçli bir teneffüs koyma ve şehvet dalgalarını izleyerek sönümlendirme gibi yöntemler nefis tezkiyesi için pratik araçlardır.
Sonuç olarak, nefisle ilişkimizi bir pazarlık gibi görmemiz gerekir: Davul bizim boynumuzda olsa da tokmağı kötülüğü emreden nefsin eline vermemek için sürekli teyakkuzda olmak gerekir. Hakiki kulluk, nefis üzerindeki hâkimiyeti Allah’ın istediği şekilde tesis etmek ve içimizdeki kurnaz satıcının oyunlarını çözüp iradeyi güçlendirmekle mümkündür.
